Niekontrolowane krwawienie stanowi jedną z głównych przyczyn zgonów w przypadkach urazowych – zarówno w wypadkach komunikacyjnych, jak i podczas aktywności sportowych czy zawodowych. Według danych z zakresu ratownictwa medycznego masywna utrata krwi odpowiada za około 30-40% zgonów, które można było zapobiec poprzez szybką interwencję na miejscu zdarzenia. Opatrunki hemostatyczne od kilkunastu lat znajdują coraz szersze zastosowanie w cywilnym ratownictwie medycznym. Coraz więcej specjalistów zaleca włączenie ich także do wyposażenia apteczek w miejscach o podwyższonym ryzyku wystąpienia urazów. Ale czym właściwie są opatrunki hemostatyczne i jak działają? Dowiesz się z tego wpisu. Zapraszamy!
Czym jest opatrunek hemostatyczny?
Opatrunek hemostatyczny to specjalistyczny wyrób medyczny, który został zaprojektowany do szybkiego zatamowania intensywnego krwawienia. W przeciwieństwie do tradycyjnych opatrunków, które jedynie absorbują krew, opatrunki hemostatyczne aktywnie wspomagają proces krzepnięcia. Ich działanie opiera się na wykorzystaniu substancji chemicznych, które po kontakcie z krwią inicjują proces tworzenia skrzepu. Najczęściej stosowane składniki to:
- chitosan – naturalny polisacharyd pozyskiwany z pancerzy skorupiaków, który tworzy lepki żel zatrzymujący przepływ krwi oraz działający antybakteryjnie,
- kaolin – naturalny minerał, który aktywuje czynnik XII w kaskadzie krzepnięcia krwi, przyspieszając tworzenie skrzepu,
- celuloza utleniona – działa poprzez obniżenie pH w miejscu kontaktu z krwią, co sprzyja agregacji płytek krwi.
Jak działają opatrunki hemostatyczne?
Po przyłożeniu do krwawiącej rany substancja aktywna z opatrunku natychmiast reaguje z osoczem krwi. W zależności od typu opatrunku proces może przebiegać na kilka sposobów:
- aktywacja naturalnej kaskady krzepnięcia – substancje takie jak kaolin stymulują naturalne mechanizmy organizmu odpowiedzialne za zatrzymanie krwawienia,
- tworzenie żelu mechanicznego – chitosan tworzy lepką strukturę, która fizycznie zatyka uszkodzone naczynia krwionośne,
- wiązanie komórek krwi – niektóre opatrunki działają poprzez bezpośrednie wiązanie czerwonych krwinek i płytek, tworząc mocną, stabilną skrzeplinę.
Kiedy stosować opatrunek hemostatyczny?
Opatrrunki hemostatyczne w obszarze otolaryngologii są przeznaczone do konkretnych zastosowań medycznych. Główne wskazania do ich użycia w praktyce ORL to:
- operacje zatok przynosowych (FESS) – kontrola krwawienia po zabiegu endoskopowym,
- zabiegi chirurgiczne nosa – septoplastyka, korekcja przegrody nosowej,
- interwencje otologiczne – operacje ucha środkowego i wewnętrznego,
- nawracające krwotoki z nosa – szczególnie u pacjentów z trudnościami w krzepnięciu,
- zabiegi rekonstrukcyjne w obrębie głowy i szyi.
Szczególnie przydatne są w:
- wypadkach komunikacyjnych,
- wypadkach przy pracy z narzędziami ostrymi,
- urazach sportowych (ekstremalne sporty).
Dla kogo opatrunki hemostatyczne w apteczce są niezbędne?
Opatrunki hemostatyczne dostępne w ofercie Eumed są produktami wyłącznie do zastosowania profesjonalnego w warunkach medycznych. Są przeznaczone dla:
Specjalistów otolaryngologii, takich jak:
- lekarze ORL – wykonujący zabiegi endoskopowe zatok, operacje nosa i ucha,
- chirurdzy laryngolodzy – przeprowadzający zabiegi rekonstrukcyjne w obrębie głowy i szyi,
- rynochirurdzy – specjalizujący się w chirurgii nosa i zatok przynosowych.
Placówek medycznych, np.:
- oddziałów otolaryngologii – szpitali i klinik z blokami operacyjnymi ORL,
- poradni laryngologicznych – wykonujących ambulatoryjne zabiegi w znieczuleniu miejscowym,
- prywatnych klinik ORL – specjalizujących się w chirurgii estetycznej i funkcjonalnej nosa.
Zespołów medycznych, w tym:
- pielęgniarek operacyjnych – asystujących przy zabiegach ORL,
- personelu sal operacyjnych – odpowiedzialnego za przygotowanie sterylnego pola operacyjnego.
Jak prawidłowo użyć opatrunku hemostatycznego?
Znajomość teorii to jedno, ale umiejętność prawidłowego zastosowania opatrunku w praktyce klinicznej to drugie. Poniżej przedstawiamy procedurę zastosowania opatrunku hemostatycznego w przypadku krwawienia z nosa.
- Oceń stopień krwawienia – ustal, czy jest to krwawienie z przedniego czy tylnego odcinka nosa oraz ocen intensywność.
- Przygotuj stanowisko – zapewnij odpowiednie oświetlenie (lampa czołowa lub reflektor laryngologiczny), przygotuj wziernik nosowy i narzędzia.
- Posadź pacjenta prawidłowo – pacjent powinien siedzieć z lekko pochyloną głową do przodu, aby krew nie spływała do gardła.
- Zlokalizuj źródło krwawienia – użyj wziernika nosowego i odsysacza, aby dokładnie zidentyfikować miejsce krwawienia.
- Zastosuj miejscowe znieczulenie – jeśli to możliwe, użyj tamponu z lidokainą z adrenaliną, co dodatkowo zwęzi naczynia.
- Wprowadź opatrunek hemostatyczny – delikatnie, ale zdecydowanie umieść opatrunek bezpośrednio w miejscu krwawienia. W przypadku krwawienia tylnego może być konieczne użycie szczypiec lub aplikatora.
- Wywieraj kontrolowany ucisk – utrzymuj ucisk przez 3-5 minut, monitorując stan pacjenta.
- Zabezpiecz opatrunek – jeśli to konieczne, dodatkowo zabezpiecz opatrunek tamponem lub bandażem.
- Monitoruj pacjenta – obserwuj, czy krwawienie ustało, kontroluj parametry życiowe.
- Zaplanuj usunięcie opatrunku – w zależności od typu opatrunku, może on zostać usunięty po 24-72 godzinach lub ulec samoistnej biodegradacji.
Kompresy hemostatyczne to jedne z rodzajów opatrunków, które stanowią istotny element nowoczesnego podejścia do kontroli masywnych krwawień w warunkach szpitalnych. Ich skuteczność została potwierdzona zarówno w badaniach klinicznych, jak i w praktyce ratowniczej na całym świecie. Włączenie dodatkowych rodzajów opatrunków do wyposażenia apteczki, w połączeniu z odpowiednim szkoleniem personelu, stanowi element strategii prewencyjnej minimalizacji skutków zdarzeń urazowych. Jest to szczególnie istotne w kontekście tzw. „złotej godziny” – krytycznego okresu, w którym skuteczna interwencja może znacząco wpłynąć na rokowania poszkodowanego.